Diyabetli Çocuk Okulda: Aile ve Öğretmen İçin Pratik Rehber

Tip 1 diyabetli bir çocuk derslere, beden eğitimine ve okul gezilerine arkadaşlarıyla birlikte katılabilir. Bunun için aile, öğretmen ve okul yönetiminin önceden hazırlanmış yazılı bir plan üzerinde anlaşması gerekir. Planın merkezinde kan şekeri düşüklüğünü (hipoglisemi) tanımak ve hızla müdahale etmek yer alır.

Diyabet tanısı yeni konduysa aileler çocuğu okula göndermekte tereddüt edebilir. Bu kaygı anlaşılırdır. Okula dönüş, çocuğun yaşına uygun bir düzen kurmasına ve kendini yaşıtlarından farklı hissetmemesine yardımcı olur. Hazırlığı birkaç gün içinde tamamlayıp çocuğu okuluna kavuşturmak çoğu zaman en doğru adımdır.

Okul başlamadan nasıl bir hazırlık yapılmalı?

Dönem başlamadan önce aile, sınıf öğretmeni, okul müdürü ve varsa okul hemşiresiyle bir görüşme yapmak faydalıdır. Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı'nın birlikte yürüttüğü Okulda Diyabet Programı bu konuda okullara rehberlik eder.

Hekimle birlikte hazırlanan kişisel okul planında şunlar yer almalıdır:

• Kan şekeri ölçüm zamanları ve sensör kullanılıyorsa alarmlarda ne yapılacağı
• Düşük ve yüksek kan şekerinde atılacak adımlar
• Öğün ve ara öğün saatleri
• İnsülin uygulamasına kimin, nerede yardım edeceği
• Aileye ve hekime ulaşılacak telefon numaraları

İnsülin miktarı ve tedavi düzeni hekim tarafından belirlenir. Okul personelinin görevi bu plana göre hareket etmektir.

Öğretmen hipoglisemiyi nasıl tanır?

Hipoglisemi dakikalar içinde gelişebilir. Belirtiler çocuktan çocuğa değiştiği için aile, kendi çocuğuna özgü işaretleri öğretmenle paylaşmalıdır. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Terleme, solukluk, titreme
• Ani acıkma, baş ağrısı, baş dönmesi
• Huzursuzluk, ağlama, sebepsiz öfke
• Dikkat dağınıklığı, derse odaklanamama, bulanık konuşma

Şüphe varsa çocuk yalnız bırakılmamalı, tuvalete ya da revire tek başına gönderilmemelidir. Mümkünse kan şekeri ölçülür, plandaki hızlı etkili şeker (meyve suyu, glukoz tableti gibi) verilir ve planda belirtilen sürede ölçüm tekrarlanır.

Çocuk bilincini kaybederse ya da nöbet geçirirse ağızdan hiçbir şey verilmez. Çocuk yan yatırılır, hemen 112 aranır ve aile bilgilendirilir. Planda acil durum ilacı tanımlanmışsa eğitim almış personel tarafından uygulanır.

Beden eğitimi ve spor sırasında nelere dikkat edilmeli?

Fiziksel aktivite diyabetli çocuklar için de önemlidir ve genellikle dersten muaf tutulmalarına gerek yoktur. Egzersiz kan şekerini düşürdüğü için ders öncesinde ölçüm yapılması ve hızlı etkili şekerin spor alanında hazır bulunması önerilir. Uzun süreli ya da yoğun etkinliklerde ek ara öğün gerekebilir. Bunun ayrıntısı okul planında yazılı olmalıdır.

Kan şekeri ders sonrasında ve aynı günün akşamında da düşebilir. Öğretmenin gözlediği olağan dışı yorgunluğu aileye bildirmesi yararlıdır.

Kan şekeri yüksek olduğunda da belirtiler görülebilir: sık su içme, sık tuvalete gitme, yorgunluk ve baş ağrısı. Bu durumda yapılacaklar okul planında yazılıdır. Çocuk bulantı, kusma ya da karın ağrısından yakınıyorsa aile hemen aranmalıdır.

Sınavlarda ve günlük okul hayatında hangi kolaylıklar gerekir?

Çok düşük ya da çok yüksek kan şekeri dikkati ve hafızayı etkileyebilir. Bu nedenle sınav öncesinde ve gerekirse sırasında kan şekeri ölçümüne, su içmeye, tuvalete gitmeye ve atıştırmaya izin verilmesi adil bir düzenlemedir. Ölçüm cihazı ile telefon ya da sensör okuyucusu sınav salonunda çocuğun yanında olabilmelidir.

Günlük hayatta da bazı basit kurallar işi kolaylaştırır:

• Sınıfta ve çocuğun çantasında her zaman şeker bulunsun.
• Çocuk istediği an su içebilsin ve tuvalete gidebilsin.
• Gezi ve etkinliklerden önce aile bilgilendirilsin.
• Diyabet, çocuğun izniyle sınıfa yaşına uygun bir dille anlatılsın.

Doğru planlamayla diyabetli çocuklar okul başarılarını ve arkadaşlıklarını sürdürebilir. Aile ile okul arasındaki açık iletişim, çocuğun kendini güvende ve sınıfın bir parçası olarak hissetmesini sağlar.