Çocuklarda Hipoglisemi: Belirtiler, Nedenler ve Acil Durumlar

Hipoglisemi, kan şekerinin vücudun ihtiyacını karşılayamayacak kadar düşmesidir. Çocuklarda terleme, titreme, solukluk, ani acıkma ve huzursuzlukla başlayabilir, ilerlerse sersemlik, nöbet ve bilinç kaybına yol açabilir. Bilinci bulanık, nöbet geçiren ya da uyandırılamayan bir çocuk için hemen 112 aranmalıdır.

Kan şekeri düşüklüğü hangi belirtilerle kendini gösterir?

Belirtiler iki grupta toplanır. İlk grup vücudun alarm tepkisidir: terleme, titreme, çarpıntı, solukluk, açlık hissi ve sinirlilik. İkinci grup beynin yeterince şeker alamamasından kaynaklanır: baş ağrısı, dikkat dağınıklığı, bulanık görme, konuşmada bozulma, sendeleme, aşırı uyku hali, nöbet ve bilinç kaybı.

Bebekler ve küçük çocuklar ne hissettiklerini anlatamaz. Bu yaş grubunda beslenmeyi reddetme, gevşeklik, tiz sesle ağlama, dudaklarda morarma ya da olağan dışı uykululuk tek işaret olabilir.

Hipogliseminin nedenleri nelerdir?

Çocuklarda hipogliseminin en sık nedeni tip 1 diyabet tedavisi sırasında görülen düşüklüklerdir. Yapılan insülin ile yenen yemek ve harcanan enerji arasındaki denge bozulduğunda kan şekeri düşebilir. Atlanan öğün, beklenenden uzun süren spor ya da hastalık sırasında iştahsızlık tipik tetikleyicilerdir.

Diyabeti olmayan çocuklarda hipoglisemi daha seyrektir ve nedeninin araştırılması gerekir. Olası nedenler şunlardır:

• Ketotik hipoglisemi: Genellikle okul öncesi yaşta, ince yapılı çocuklarda, uzun açlık ya da kusma ve ishalle geçen bir hastalık sırasında ortaya çıkar.
• Hormon eksiklikleri: Kortizol (stres hormonu) ya da büyüme hormonu eksikliği.
• Fazla insülin salgılanması (hiperinsülinizm): Özellikle yenidoğan ve bebeklik döneminde görülür.
• Doğuştan metabolizma hastalıkları: Vücudun besinleri enerjiye çevirmesindeki kalıtsal sorunlar.
• Yanlışlıkla ilaç alımı: Evde bulunan şeker ilaçları ya da başka ilaçlar.

Hipoglisemi anında ne yapılmalı?

Diyabetli bir çocukta belirtiler başladığında mümkünse önce kan şekeri ölçülür. Çocuk bilinçliyse ve yutabiliyorsa hekimin önerdiği miktarda hızlı etkili şeker (meyve suyu, glukoz tableti gibi) verilir ve belirlenen süre sonunda ölçüm tekrarlanır. Bir sonraki öğün uzaksa düzelmenin ardından ara öğün gerekebilir.

Diyabeti olmayan bir çocukta düşüklükten şüpheleniyorsanız ve evde ölçüm imkânınız varsa, şeker vermeden önce değeri not edin. Düşüklük sırasında hastanede alınan kan örnekleri nedeni bulmada çok değerlidir. Bu nedenle atak anında sağlık kuruluşuna başvurmak tanıyı hızlandırır.

Hangi durumda acil servise gitmek gerekir?

Aşağıdaki durumlarda hemen 112'yi arayın ya da acil servise başvurun:

• Çocuk bilincini kaybettiyse, uyandırılamıyorsa ya da nöbet geçiriyorsa
• Yutamıyor ya da sürekli kusuyorsa
• Şeker verilmesine rağmen belirtiler düzelmiyorsa
• Çocuğun yanlışlıkla ilaç içtiğinden şüpheleniyorsanız

Bilinci kapalı bir çocuğa ağızdan yiyecek ya da içecek verilmez, çünkü soluk yoluna kaçabilir. Çocuk yan yatırılır. Diyabetli çocuk için hekim acil durum ilacı reçete ettiyse aile bunu öğrendiği şekilde uygular.

Tekrarlamaması için ne yapılabilir?

Diyabetli çocuklarda sık ya da ağır düşüklükler, tedavi planının hekimle birlikte gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Sürekli glukoz ölçüm sensörleri düşüklükleri erken fark etmeye yardımcı olabilir. Diyabeti olmayan çocuklarda ise ölçümle doğrulanmış tek bir hipoglisemi atağı bile çocuk endokrinolojisi değerlendirmesi gerektirir.

Ketotik hipoglisemisi olan çocuklarda uzun açlıktan kaçınmak temel önlemdir. Akşam yemeğinden sonra hafif bir ara öğün vermek ve sabah kahvaltısını geciktirmemek yararlı olabilir. Ateşli ya da kusmalı hastalık dönemlerinde çocuğun sık aralıklarla şekerli sıvılar almasını sağlamak ve içemiyorsa hekime başvurmak gerekir.

Diyabetli çocukların bakımını üstlenen herkes, yani büyükanne ve büyükbabalar, bakıcılar, antrenörler ve öğretmenler, düşüklük belirtilerini ve ilk müdahaleyi bilmelidir. Hızlı etkili şekerin evde, çantada ve arabada her zaman bulunması, beklenmedik anlarda zaman kazandırır.