Çocuklarda Tip 1 Diyabet Belirtileri ve Ketoasidoz İşaretleri

Çocuklarda tip 1 diyabetin en sık belirtileri çok su içme, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı ve yorgunluktur. Bu belirtiler genellikle birkaç gün ya da birkaç hafta içinde belirginleşir. Çocuğunuzda bu tablo varsa aynı gün kan şekeri ölçümü yaptırmak gerekir, çünkü beklemek ketoasidoz gibi ciddi bir duruma yol açabilir.

Tip 1 diyabet nedir?

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkar. İnsülin, kandaki şekerin hücrelere girip enerjiye dönüşmesini sağlayan hormondur. İnsülin azaldığında şeker kanda birikir, hücreler ise enerjisiz kalır.

Bu durum çocuğun yediği ya da yaptığı bir şeyden kaynaklanmaz ve ailenin suçluluk duymasına gerek yoktur. Tip 1 diyabet bebeklikten ergenliğe kadar her yaşta başlayabilir.

Hangi belirtiler dikkat çekmeli?

• Çok su içme (polidipsi): Çocuk sürekli susadığını söyler, gece kalkıp su ister.
• Sık ve bol idrar (poliüri): Tuvalete gitme sıklığı artar. Geceleri kuru kalan bir çocuğun yeniden yatağını ıslatması önemli bir ipucudur.
• Kilo kaybı: İştahı yerinde, hatta artmış olmasına rağmen çocuk kilo verir.
• Yorgunluk ve halsizlik: Oyuna isteksizlik, okulda dikkat dağınıklığı ve sık uyuma görülebilir.
• Diğer ipuçları: Bulanık görme, huzursuzluk, bebeklerde bez bölgesinde inatçı mantar enfeksiyonu.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda belirtiler daha silik olabilir. Bez değiştirme sıklığının artması, bezlerin her zamankinden ağır olması ya da sürekli huzursuzluk tek işaret olabilir.

Ketoasidoz nedir, hangi işaretler acildir?

İnsülin eksikliği sürerse vücut enerji için yağları yakmaya başlar ve kanda keton denen asidik maddeler birikir. Bu tabloya diyabetik ketoasidoz denir. Ketoasidoz, tanısı geciken çocuklarda ilk başvuru nedeni olabilir ve hastanede tedavi gerektirir.

Aşağıdaki durumlardan biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun:

• Tekrarlayan kusma, bulantı ya da karın ağrısı
• Nefeste aseton ya da çürük meyve kokusu
• Derin ve hızlı soluk alıp verme
• Aşırı uyku hali, sersemlik, bilinç bulanıklığı
• Ağız kuruluğu, gözlerin çökmesi gibi sıvı kaybı belirtileri

Karın ağrısı ve kusma kolayca mide enfeksiyonu sanılabilir. Öncesinde çok su içme ve sık idrar öyküsü varsa bunu sağlık çalışanına mutlaka söyleyin ve kan şekerinin ölçülmesini isteyin.

Tanı nasıl konur?

İlk adım genellikle parmak ucundan ya da damardan kan şekeri ölçümü ve idrarda ya da kanda keton bakılmasıdır. Belirtileri olan bir çocukta yüksek kan şekeri saptanırsa ileri değerlendirme aynı gün yapılır. Bu durumda açlık testi için ertesi sabahı beklemek doğru olmaz.

Tanı kesinleştiğinde tedavi insülinle yapılır. Tedavinin nasıl düzenleneceğine çocuk endokrinoloğu karar verir. Aileye kan şekeri takibi, beslenme ve acil durumlar konusunda ayrıntılı eğitim verilir. Düzenli takip ve iyi bir eğitimle çocuklar okula, spora ve sosyal hayata katılmayı sürdürebilir.

Aile olarak ne yapabilirsiniz?

Belirtiler sizi düşündürüyorsa internetteki listelerle kendinizi rahatlatmaya ya da korkutmaya çalışmayın. Basit bir kan şekeri ölçümü soruyu kısa sürede netleştirir. Ailesinde tip 1 diyabet ya da başka bir otoimmün hastalık (bağışıklık sisteminin kendi dokularına yöneldiği hastalıklar, örneğin bazı tiroid hastalıkları ve çölyak) bulunan çocuklarda bu belirtilere karşı daha dikkatli olmak yararlıdır.

Doktora giderken birkaç bilgiyi not almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır: belirtilerin ne zaman başladığı, günde yaklaşık kaç kez tuvalete gidildiği, son haftalarda kilo değişikliği olup olmadığı ve yakın zamanda geçirilen bir enfeksiyon. Tanı konduktan sonraki ilk haftalar aileler için yoğun geçebilir. Sorularınızı yazıp tedavi ekibiyle paylaşmak, öğrendiklerinizi günlük hayata aktarmanızı kolaylaştırır.