Erkek Çocuklarda Erken Ergenlik: 9 Yaş Sınırı ve Tedavi Mantığı

Erkek çocuklarda ergenlik belirtilerinin 9 yaşından önce başlaması erken ergenlik (puberte prekoks) olarak kabul edilir ve çocuk endokrinoloğu tarafından değerlendirilmelidir. İlk belirti genellikle testislerin büyümesidir. Erkeklerde erken ergenliğin altında bir neden bulunma olasılığı kızlara göre daha yüksek olduğu için değerlendirmeyi geciktirmemek önemlidir.

Erkeklerde ergenlik nasıl başlar?

Erkeklerde ergenliğin ilk işareti testis hacminin artmasıdır. Muayenede testis hacmi, farklı boyutlarda boncuklardan oluşan bir ölçüm aracıyla (orşidometre) değerlendirilir. 4 mililitre ve üzerindeki testis hacmi ergenliğin başladığını gösterir.

Testis büyümesi evde genellikle fark edilmez. Bu nedenle aileler çoğu zaman sonraki belirtilerle başvurur:

• Penisin büyümesi ve genital bölgede kıllanma
• Koltuk altı kıllanması, ter kokusu ve sivilce
• Ses kalınlaşması
• Yaşıtlarına göre belirgin hızlanan boy uzaması ve kas gelişimi

9 yaş sınırı neden önemli?

Erkek çocuklarda ergenlik çoğunlukla 9 ile 14 yaş arasında başlar. 9 yaşından önce ortaya çıkan ergenlik bulguları olağan zamanın dışında kabul edilir ve nedeninin araştırılması gerekir.

Kızlarda erken ergenlik çoğu zaman belirli bir hastalığa bağlı olmadan ortaya çıkar. Erkeklerde ise beyin, böbrek üstü bezi ya da testisle ilgili bir nedenin bulunma olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle erkek çocuklarda beyin MR görüntülemesi daha sık istenir.

Ailede erken ergenlik öyküsü bulunması da bilgi verir. Babanın ya da yakın akrabaların erken geliştiğini bilmek hekime yol gösterebilir. Yine de aile öyküsü olan bir çocukta da değerlendirme yapılması gerekir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Hekim muayenede testis hacmine özellikle dikkat eder. Her iki testisin birlikte büyümesi genellikle beyin kaynaklı (merkezi) ergenliği düşündürür. Testisler küçük kalırken penis büyümesi ve kıllanma varsa böbrek üstü bezi kaynaklı bir hormon fazlalığı akla gelir. Tek taraflı testis büyümesi ayrıca incelenmesi gereken bir bulgudur.

Değerlendirmede sık başvurulan incelemeler şunlardır:

• Büyüme eğrisi ve büyüme hızı
• Kemik yaşı grafisi
• LH, FSH ve testosteron düzeyleri, gerekirse GnRH uyarı testi
• Böbrek üstü bezi hormonları
• Hekimin uygun gördüğü durumlarda beyin MR, testis ya da karın ultrasonu

Ergenlik baskılayıcı tedavi nasıl çalışır?

Merkezi erken ergenlikte, ergenliği başlatan hormon sinyalini geçici olarak durduran ilaçlar (GnRH analogları) kullanılabilir. Bu ilaçlar hipofizin ergenlik hormonu salgılamasını baskılar. Böylece testosteron düzeyi düşer, ergenlik bulgularının ilerlemesi yavaşlar ya da durur ve kemik olgunlaşması yavaşlar.

Tedavinin genel amaçları şunlardır:

• Büyüme plaklarının erken kapanmasını geciktirerek erişkin boy potansiyelini korumak
• Çocuğun bedensel gelişimini yaşıtlarıyla daha uyumlu hale getirmek
• Erken ergenliğin yaratabileceği duygusal ve sosyal zorlukları azaltmak

Bu tedavinin etkisi geri dönüşlüdür. Tedavi bırakıldıktan sonra ergenlik genellikle aylar içinde yeniden ilerlemeye başlar. Tedavinin başlanıp başlanmayacağına, ne kadar süreceğine ve hangi aralıklarla kontrol yapılacağına çocuğun durumuna göre hekim karar verir.

Tedavi süresince çocuk belirli aralıklarla kontrole çağrılır. Bu kontrollerde boy, büyüme hızı, ergenlik bulguları ve gerektiğinde kemik yaşı ile hormon düzeyleri değerlendirilir. Tedavinin ne zaman bırakılacağı, çocuğun yaşı, kemik yaşı, boy beklentisi ve ailenin görüşü birlikte konuşularak belirlenir.

Erken ergenliğe böbrek üstü bezi ya da testis kaynaklı bir durum yol açıyorsa tedavi o nedene göre planlanır. Her durumda amaç, çocuğun hem bedensel hem duygusal gelişimini yakından izlemektir.