D vitamini, vücudun besinlerden kalsiyum emebilmesi ve kemiklerin sağlıklı gelişmesi için gereklidir. Uzun süren eksiklik çocuklarda raşitizme (kemiklerin yumuşaması ve şekil bozukluğu) yol açabilir. Vücut D vitamininin büyük kısmını güneş ışığıyla deride üretir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı bebeklere ücretsiz D vitamini desteği sağlar ve bu desteğin hekiminizin önerdiği şekilde düzenli kullanılması raşitizmi önlemenin temel adımıdır.
D vitamini eksikliği neden olur?
Eksiklik çoğunlukla yeterli güneş ışığı alınamamasından kaynaklanır. Risk taşıyan durumlar şunlardır:
- Günün çoğunu kapalı ortamda geçirmek ya da güneşi yalnızca cam arkasından almak (cam, D vitamini üretimini sağlayan ışınları geçirmez)
- Cildi büyük ölçüde kapatan giyim, koyu ten rengi
- Yalnızca anne sütüyle beslenen ve D vitamini desteği almayan bebekler
- Gebelikte annede D vitamini eksikliği, erken doğum
- Fazla kilo, çölyak gibi bağırsakta emilimi bozan hastalıklar
- Bazı ilaçların uzun süre kullanımı (örneğin sara ilaçları)
Anne sütü bebek için en değerli besindir, ancak içindeki D vitamini bebeğin ihtiyacını karşılamaya yetmez. Bu nedenle anne sütü alan bebeklerde de destek önerilir.
Raşitizmin belirtileri nelerdir?
- Bacaklarda yaşına göre beklenenden belirgin ya da giderek artan O veya X şeklinde eğrilik
- El ve ayak bileklerinde kalınlaşma
- Kaburgaların göğüs kemiğiyle birleştiği yerde boncuk dizisi gibi kabarıklıklar
- Bıngıldağın geç kapanması, kafa kemiklerinde yumuşaklık
- Diş çıkarmada ve yürümede gecikme, kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı
- Büyümede yavaşlama
D vitamini eksikliği kanda kalsiyumun düşmesine neden olabilir. Bebekte havale (nöbet), kaslarda kasılma ya da nefes alırken hırıltı görülürse acil servise başvurun.
Güneşten nasıl yararlanılır?
Kollar ve bacaklar açık olarak açık havada kısa süre vakit geçirmek D vitamini üretimine katkı sağlar. Süre, cildin kızarmasına ya da güneş yanığına yol açmayacak kadar kısa tutulmalıdır.
Altı aydan küçük bebeklerin doğrudan güneşe çıkarılması önerilmez. Bu yaşta ihtiyaç, hekimin önerdiği D vitamini desteğiyle karşılanır.
Beslenmede nelere dikkat etmeli?
D vitamini içeren besin sayısı azdır. Somon, sardalya ve hamsi gibi yağlı balıklar, yumurta sarısı ve D vitamini eklenmiş ürünler kaynaklar arasındadır. Yalnızca besinlerle yeterli düzeye ulaşmak çoğu zaman zordur.
Kemik sağlığı için kalsiyum da en az D vitamini kadar önemlidir. Süt, yoğurt ve peynir gibi besinlerin yaşa uygun miktarda tüketilmesi gerekir; kalsiyum yetersizliği de tek başına raşitizme yol açabilir.
Ek gıdaya geçen bebeklerde ve okul çağındaki çocuklarda haftada birkaç kez balık, her gün süt ürünleri ve yumurta içeren dengeli bir beslenme hedeflenmelidir. Asitli içecekler ve aşırı tuz kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir. Açık havada oyun ve düzenli fiziksel aktivite, güneşten yararlanmanın yanı sıra kemiklerin güçlenmesine de katkı sağlar.
Sağlık Bakanlığı'nın D vitamini desteği programı nedir?
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın Bebeklere D Vitamini Desteği Programı ile bebeklere yaşamlarının ilk yılı boyunca D vitamini damlası aile sağlığı merkezlerinden ücretsiz verilir. Damlanın ne zaman başlanacağını, nasıl ve ne kadar süre verileceğini aile hekiminiz veya çocuk doktorunuz belirler.
D vitamini fazlası da zararlıdır. Hekim önerisi olmadan yüksek dozda D vitamini vermek kanda kalsiyumu yükseltebilir; kusma, iştahsızlık, kabızlık ve böbrek sorunlarına yol açabilir. Eksiklikten şüpheleniliyorsa hekim kanda D vitamini, kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz düzeylerine bakar, gerekirse el bilek filmi ister ve tedaviye buna göre karar verir.
Sık sorulan sorular
Bebeğim güneşe çıkıyorsa D vitamini damlasına yine de gerek var mı?
Bebeklerde güneşle yeterli D vitamini üretimi güvenilir şekilde sağlanamaz. Bu yüzden program tüm bebekleri kapsar; damlanın kullanımını hekiminiz planlar.
Her çocuğa D vitamini tahlili yapılmalı mı?
Belirti veya risk yoksa her çocukta rutin ölçüm genellikle gerekmez. Risk taşıyan çocuklarda hekim tahlil isteyebilir.
D vitamini fazla verilirse zararlı olur mu?
Evet. Fazla D vitamini kanda kalsiyumu yükseltebilir ve böbrekleri etkileyebilir; bu nedenle yalnızca hekimin önerdiği şekilde kullanılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Çocuğunuzun durumu için hekiminize danışın. Acil belirtilerde 112'yi arayın.